Wat is Theosofie?

Theosofie is zo oud als de mensheid en moedigt de mens aan op zoek te gaan naar de gemeenschappelijke kern van wetenschap, filosofie of wijsbegeerte en religie.

Het woord theosofie is afgeleid van het Griekse theos - sophia en betekent Goddelijke Wijsheid. Deze wijsheid verwijst naar de verzameling waarheden die, in bedekte termen, de grondbeginselen van het bestaan laten zien en die niemands exclusieve bezit zijn.
Er is een alomtegenwoordig, eeuwig, grenzeloos en onveranderlijk Beginsel, dat wij met ons denken niet kunnen bevatten. Een universele Werkelijkheid die niet kan worden benoemd. En daarom zal iedere beschrijving of vergelijking de essentie ervan alleen maar beperken.
De Tao Te Tjing zegt dit heel mooi:

“Het Tao dat zich laat zeggen, is niet het ware Tao.
De naam die zich laat noemen, is niet de eeuwige naam.”

Als filosofisch begrip is het de alomvattende, uit zichzelf bestaande, oneindige, tijdloze kosmische eenheid. De Bron van al wat is én de bestemming van alles zonder begin en zonder einde. “De essentie van Tao is dus dat het niet uitgedrukt kan worden. Als men denkt het wel te kunnen uitdrukken, dan is het niet Tao.”

Theosofie werpt licht op de geschriften en de leerstellingen van de religies door hun verborgen betekenis te onthullen.
Theosofie geeft de wereld de Wetenschap van de Geest terug, door de mens te leren de Geest te zien als zijn werkelijke zelf en zijn denkvermogen en lichaam als uiting daarvan.
Theosofie biedt een filosofie die het leven begrijpelijk maakt en die laat zien dat de evolutie geleid wordt door rechtvaardigheid en liefde. Zij geeft de dood haar juiste plek, als een steeds terugkerende gebeurtenis, die de poort opent naar een voller en stralender bestaan in een leven dat geen einde heeft.

Alles, van het kleinste deeltje tot de grootste sterrenstelsels, is in beweging. Deze beweging voltrekt zich in oneindige cyclische processen van ontstaan, vergaan en weer opnieuw ontstaan. Ook een mens wordt geboren en sterft op de bestemde tijd en ontvangt weer een nieuw leven op de bestemde tijd.
De omstandigheden in het nieuwe leven zijn afhankelijk van het karma (de wet van oorzaak en gevolg), dat bestaat uit de som van al je gedachten, gevoelens en handelingen in het vorige leven. De mens is dus zelf verantwoordelijk voor zijn leven en zijn ontwikkeling, maar uiteindelijk zal hij worden wie hij ten diepste al is.
Zoals ook de Goddelijke Orde in een liefdevolle ritmische dans haar partner vrijlaat en weer bij zich opneemt, om haar weer te laten gaan in de ruimte van de vrijheid, zo ben je ook als mens vrij om, ongeacht de omstandigheden waar in je verkeert, te kiezen hoe jij je leven wilt leiden. Je bent innerlijk vrij om een bewust levend mens te zijn.

Heel belangrijk is het gegeven dat al het bestaan één is, met andere woorden er ligt een fundamentele eenheid ten grond slag aan al het leven. Wij kunnen dat vooral in de innerlijke betekenis zien. Want in het diepste innerlijk van de mens ligt de eeuwige kern die gelijk is aan de Universele Kern of Ziel van al het Leven.

Hermes Trismegistus werd gezien als een oeroude profeet die geheime kennis openbaarde aan de mens, en is de centrale figuur in het hermetisme.
Hij is het meest bekend van zijn axioma uit de Smaragden Tafel: ‘Zo(als) boven, zo (ook) beneden’, verwijzend naar de gelijkstelling van hemel en aarde, van de microkosmos en de macrokosmos. Dit hermetisch axioma is een principe dat ook wordt aangehangen in de theosofie.

Zo binnen, zo buiten
Zo groot, zo klein
Zo boven, zo beneden
Er is slechts één Leven en Wet
En de besturende Kracht is één
Er is geen binnen, geen buiten
Geen groot, geen klein
Geen hoog, geen laag
In het goddelijk bestel.

Wie de Eenheid van al het bestaande kan zien, beseft dat alles met alles is verbonden en zal open staan om te kunnen ontvangen. Het leven van zo iemand zal veranderen. Eerbied en zorgzaamheid voor al het leven zullen dan een vanzelfsprekendheid worden.

De Theosophical Society bestaat uit leden die religieuze tegenstellingen willen overstijgen en mensen van ‘goede wil’ bijeen willen brengen ongeacht hun religieuze overtuigingen. Zij willen religieuze waarheden bestuderen en de resultaten van die studie met anderen delen. Zij zijn niet door een gemeenschappelijk geloof met elkaar verbonden, maar door het gezamenlijk zoeken en streven naar Waarheid en zijn van mening dat Waarheid gevonden kan worden door studie, door (zelf)reflectie, door zuiverheid van leven en door toegewijd te zijn aan hoge idealen. De Waarheid zien ze als dat wat de moeite waard is om naar te streven, niet als een dogma opgelegd door een autoriteit. Een overtuiging moet het resultaat van individuele studie of intuïtie zijn en moet niet daaraan vooraf gaan. Deze overtuiging moet gebaseerd zijn op kennis en niet op aanname.
Leden zijn tolerant jegens allen, ook jegens hen die intolerant zijn. Niet als een voorrecht om te verlenen, maar omdat ze dat als hun plicht beschouwen. Zij zien elke religie als een uitdrukking van de Goddelijke Wijsheid en geven er de voorkeur aan om religies te bestuderen en om de Goddelijke Wijsheid in praktijk te brengen.

Zoals Waarheid het doel is, is Vrede het wachtwoord.

De meeste theosofen beschouwen het lidmaatschap van de TS als meer dan alleen lid zijn van een club. Het betekent meewerken aan het realiseren van de doelstellingen, in het bijzonder door het praktiseren van een daarmee samenhangende levenshouding. Daarbij is van belang dat ieder lid vrij is te kiezen hoe hij/zij invulling geeft aan zo'n levenshouding.

Wat zijn de voornaamste leerstellingen?

Bewustzijn, universeel en individueel
Het universum is niet zomaar een plek waar de krachten van de natuur werkzaam zijn volgens het toeval. Elke gebeurtenis, vanaf het begin der tijden, heeft plaatsgevonden volgens zekere wetmatigheden.

Deze wetmatigheden zijn de uitdrukking van bewustzijn. Alles wat bestaat, van het kleinste deeltje tot de grootste sterrenstelsels, is doordrongen van bewustzijn. Dit bewustzijn woont in alles. Wij mensen zijn onsterfelijke zielen en niet onze lichamen die teloorgaan bij de dood. Dat zijn alleen de kleren die wij een poosje dragen en dan terzijde werpen. Wij zijn ons niet bewust van onze goddelijke Natuur, totdat we er in ontwaken.
Deze fundamentele werkelijkheid staat zo ver af van ons begrip, dat het met de meest uiteenlopende en tegenstrijdige termen is benoemd en beschreven. Laten we het ‘Logos’ noemen.

Reïncarnatie
Wij worden in deze wereld geboren om onze ware aard te verwerkelijken. Onze geboorte is het betreden van een werkplaats waar we langzaam onze vermogens ontvouwen. Het is echter niet mogelijk onze goddelijke aard met behulp van de ervaringen van één leven te verwerkelijken. Daarom worden we steeds opnieuw geboren: reïncarnatie.

We komen het leven binnen, groeien, handelen, voltooien ons werk en gaan terug: sterven. Na een 'vakantie' in de hemelse gebieden, waar we de vreugden smaken van onze onvervulde plannen, worden we weer geboren om gelouterd, sterker en wijzer ons werk voort te zetten, om ons denken, voelen en handelen te vervolmaken.

Karma
Terwijl we leven en handelen slagen en falen we soms. We doen dingen goed en niet goed, aangestuurd door ons altruïsme of onze zelfzucht. Het falen creëert wanklanken in de universele harmonie, en die moeten we dan herstellen. Het goede dat we zo toevoegen moet omgevormd worden tot een verder strekkend goed. Dit proces van zaaien en oogsten wordt karma genoemd. Het is de wet van herstel van evenwicht, die een mens in werking zet bij elk van zijn gedachten, woorden en daden.

Universele broederschap
Aangezien alle zielen goddelijk zijn, zijn ze gelijkwaardig. Er zíjn jonge en oude zielen, maar samen vormen zij een broederschap ondanks alle verschillen (in afkomst, vaardigheden, omgeving, geloof, geslacht of huidskleur). Zij vormen een keten en de sterkeren groeien door de zwakkeren te helpen.

Broederschap is voor allen de wet van groei. Deze broederschap omvat alle wezens, dieren, vogels, vissen, planten, mineralen, bergen en zeeën. We groeien door onze eenheid met alles. De goddelijke Natuur, die overal aanwezig is, helpt ons voort te gaan in schoonheid.

Evolutie
Er zijn twee eeuwige mysteries, die van de Logos en die van de Mens.

Alles wat we aannemen betreffende de Logos: goedheid, waarheid en schoonheid woont ook in de mens. Religie, filosofie, kunst en filantropie zijn allemaal kanalen waarlangs de goddelijke Natuur afdaalt om zijn schoonheid te onthullen. En onze menselijke natuur stijgt op naar het goddelijke door te groeien. Al onze vragen worden beantwoord wanneer we de evolutie begrijpen. Dit is de rechtmatige erfenis van íedere ziel. Maar hij zal het alleen verkrijgen door een broeder te zijn voor alles wat bestaat.

Vrijheid van denken

(Besluit van de General Council van de Theosophical Society, genomen te Adyar op 23-12-1924).

De Theosophical Society heeft zich wijd en zijd over de wereld verspreid en leden van alle religies zijn en worden er lid van zonder dat ze de specifieke dogma’s, leringen en geloofsovertuigingen van hun eigen geloof opgeven. Daarom is het wenselijk het feit te benadrukken dat er geen enkele lering, geen enkele mening is, door wie ook onderwezen of gekoesterd, die in enig opzicht voor enig lid van de Vereniging bindend is, dat er geen lering, mening is die niet vrijelijk door enig lid mag worden aangenomen of verworpen.
Instemming met haar drie doeleinden:

  1. Het vormen van een kern van de universele broederschap der mensheid, zonder onderscheid van ras, geloof, geslacht, kaste of huidskleur.
  2. Het aanmoedigen van de vergelijkende studie van godsdienst, wijsbegeerte en wetenschap.
  3. Het onderzoeken van de onverklaarde wetten van de natuur en van de vermogens die in de mens latent aanwezig zijn.

is de enige voorwaarde voor lidmaatschap.

Geen leraar of schrijver, van H.P. Blavatsky tot nu toe, heeft enige autoriteit om zijn leringen of opvattingen op te leggen aan leden. Elk lid heeft evenveel recht om zich te verbinden aan elke school van denken welke hij/zij wenst te kiezen, maar hij/zij heeft geen recht om die keuze aan een ander op te dringen.

Noch een kandidaat voor enig werk, noch enige stemgerechtigde kan onverkiesbaar worden gemaakt of het stemrecht verliezen wegens enige opvatting die hij/zij heeft of wegens het lid zijn van een school van denken waartoe hij/zij zou behoren. Meningen of opvattingen geven geen recht op voorrechten en kunnen evenmin aanleiding zijn om strafmaatregelen te nemen.

De leden van de General Council vragen elk lid van de Theosophical Society ernstig om deze fundamentele principes van de Theosophical Society te verdedigen, te handhaven en ernaar te handelen, en ook onbevreesd zijn eigen recht te doen gelden op vrijheid van denken en van meningsuiting, binnen de grenzen van hoffelijkheid en rekening houdend met anderen.

Vrijheid van de Vereniging

(Besluit van de General Council van de Theosophical Society genomen te Adyar op 30-12-1950)

Terwijl de Theosophical Society bereid is tot samenwerking met alle andere lichamen waarvan de doeleinden en werkzaamheden een dergelijke samenwerking mogelijk maken, is zij en moet zij blijven een organisatie die van hen volkomen onafhankelijk is, aan niets gebonden dan aan haar eigen doeleinden, en erop bedacht haar eigen werk op de ruimste en meest omvattende wijze te volbrengen, zodat zij naar haar eigen doel voortschrijdt, zoals dit aangegeven is in, en door het naleven van deze doeleinden en van de Goddelijke wijsheid die in abstracte zin in de titel ‘The Theosophical Society’ besloten ligt.

Aangezien universele broederschap en wijsheid onbepaald en onbeperkt zijn en er verder volledige vrijheid in denken en handelen voor elk lid van de Vereniging bestaat, tracht deze steeds haar eigen kenmerkende en unieke karakter te bewaren door zich vrij te houden van aansluiting bij of vereenzelviging met enigerlei andere organisatie.